Có cần can thiệp khẩn không?
Can thiệp có thể là:
- Mổ cấp cứu.
- Nội soi cấp cứu.
- ERCP cấp cứu.
- Can thiệp mạch.
- Dẫn lưu ổ áp xe.
- Dẫn lưu túi mật.
- Hồi sức ICU.
Mục tiêu 10 phút đầu không phải chẩn đoán đủ mọi nguyên nhân, mà là không bỏ sót nhóm cần can thiệp ngay.
ABCDE trong đau bụng cấp
A – Airway
Đánh giá:
- Bệnh nhân có tỉnh không?
- Có nôn ói nhiều, nguy cơ hít sặc không?
- Có xuất huyết tiêu hóa nôn máu không?
- Có rối loạn tri giác do sốc, sepsis, hạ đường huyết, suy gan không?
Nếu rối loạn tri giác, nôn nhiều, sốc nặng: cần chuẩn bị bảo vệ đường thở theo hồi sức.
B – Breathing
Đánh giá:
- Nhịp thở.
- SpO₂.
- Dấu suy hô hấp.
- Đau ngực, khó thở kèm đau bụng.
- Ran phổi, tràn dịch, viêm phổi đáy phổi có thể giả đau bụng.
Cần nhớ:
- Viêm phổi thùy dưới có thể gây đau bụng.
- Nhồi máu cơ tim thành dưới có thể biểu hiện đau thượng vị.
- Thuyên tắc phổi có thể đau hạ sườn, đau bụng trên.
- Toan chuyển hóa/lactate cao có thể làm bệnh nhân thở nhanh.
C – Circulation
Đánh giá ngay:
- Huyết áp.
- Mạch.
- Tưới máu ngoại vi.
- CRT.
- Da lạnh, vã mồ hôi.
- Tĩnh mạch cổ nếu nghi sốc tim/tamponade.
- Lượng nước tiểu nếu nặng.
- Dấu xuất huyết.
Can thiệp:
- Đặt 1–2 đường truyền ngoại biên lớn.
- Lấy máu.
- Bù dịch tinh thể nếu sốc hoặc mất nước.
- Truyền máu nếu xuất huyết nặng.
- Theo dõi sát đáp ứng.
- Không bù dịch mù quáng ở bệnh nhân suy tim, CKD nặng, người già; nhưng cũng không trì hoãn hồi sức khi sốc.
D – Disability
Đánh giá:
- Tri giác.
- Đường huyết mao mạch.
- Đau mức độ bao nhiêu.
- Lú lẫn ở người già.
- Dấu thần kinh khu trú nếu đau bụng kèm đột quỵ, bóc tách động mạch chủ hoặc rối loạn chuyển hóa.
Các nguyên nhân rối loạn tri giác kèm đau bụng:
- Sốc.
- Sepsis.
- Hạ đường huyết.
- DKA/HHS.
- Suy gan.
- Ngộ độc.
- Thiếu oxy.
- Tăng CO₂.
- Rối loạn điện giải nặng.
E – Exposure
Cần khám toàn thân:
- Nhìn bụng: chướng, sẹo mổ, thoát vị, bầm tím.
- Khám bẹn: thoát vị nghẹt.
- Khám lưng: đau hông lưng, zona giai đoạn sớm.
- Khám da: vàng da, xuất huyết, ban nhiễm trùng.
- Đo nhiệt độ.
- Khám trực tràng khi phù hợp.
- Khám phụ khoa khi nghi bệnh phụ khoa.
- Khám tinh hoàn ở nam đau bụng dưới, vì xoắn tinh hoàn có thể gây đau bụng.
