Phân nhóm nguyên nhân khó thở cấp

10.1. Nhóm hô hấp

Hen phế quản cấp

Gợi ý:

  • Khò khè.
  • Khó thở từng cơn.
  • Tiền sử hen/dị ứng.
  • Ho về đêm/sáng sớm.
  • Ran rít lan tỏa.
  • Nặng: nói từng từ, co kéo, im lặng phổi, SpO₂ giảm, PaCO₂ bình thường hóa hoặc tăng.

Xử trí ban đầu:

  • Oxy theo mục tiêu.
  • SABA khí dung hoặc MDI buồng đệm.
  • Ipratropium nếu cơn trung bình-nặng.
  • Corticosteroid sớm.
  • Magnesium sulfate IV nếu cơn nặng không đáp ứng.
  • Đánh giá nhập viện/ICU nếu nguy cơ.

Đợt cấp COPD

Gợi ý:

  • Tiền sử COPD/hút thuốc.
  • Khó thở tăng, đờm tăng, đờm mủ.
  • Thở chúm môi, lồng ngực hình thùng.
  • Ran rít, ran ngáy.
  • Nguy cơ tăng CO₂.

Xử trí ban đầu:

  • Oxy mục tiêu thường 88–92% cho đến khi có khí máu.
  • Khí máu để đánh giá pH/PaCO₂.
  • SABA/SAMA.
  • Corticosteroid ngắn ngày.
  • Kháng sinh nếu đờm mủ, tăng đờm, viêm phổi hoặc cần thông khí.
  • NIV nếu toan hô hấp và còn phù hợp.

Viêm phổi

Gợi ý:

  • Sốt, ho, khạc đờm.
  • Đau ngực kiểu màng phổi.
  • Ran nổ khu trú.
  • X-quang có thâm nhiễm.
  • Nặng: SpO₂ giảm, thở nhanh, tụt HA, lú lẫn.

Xử trí ban đầu:

  • Oxy nếu cần.
  • Đánh giá mức độ nặng.
  • Kháng sinh sớm nếu nghi viêm phổi vi khuẩn.
  • Cấy máu/đờm nếu nặng hoặc nhập viện.
  • Đánh giá sepsis/ICU nếu có dấu nguy hiểm.

Tràn khí màng phổi

Gợi ý:

  • Khó thở đột ngột.
  • Đau ngực một bên.
  • Giảm rì rào phế nang một bên.
  • Có thể sau thủ thuật, chấn thương, COPD hoặc tự phát.
  • Tràn khí áp lực: tụt HA, JVP nổi, lệch khí quản muộn, suy hô hấp.

Xử trí ban đầu:

  • Nếu nghi tràn khí áp lực và bệnh nhân không ổn định: giải áp ngay, không chờ X-quang.
  • Nếu ổn định: X-quang/siêu âm phổi, xử trí theo kích thước, triệu chứng và bệnh nền.

Thuyên tắc phổi

Gợi ý:

  • Khó thở đột ngột.
  • Đau ngực kiểu màng phổi.
  • Nhịp nhanh.
  • SpO₂ giảm.
  • Ho ra máu.
  • Ngất.
  • Dấu DVT.
  • Yếu tố nguy cơ: phẫu thuật, bất động, ung thư, thai kỳ, tiền sử VTE.

Xử trí ban đầu:

  • Đánh giá huyết động.
  • Nếu sốc/tụt HA: hồi sức, POCUS tìm RV strain, CTPA nếu ổn định đủ, kháng đông/tái tưới máu theo chỉ định.
  • Nếu ổn định: xác suất lâm sàng → D-dimer hoặc CTPA.

10.2. Nhóm tim mạch

Phù phổi cấp/suy tim cấp

Gợi ý:

  • Khó thở khi nằm.
  • Khó thở kịch phát về đêm.
  • Ran ẩm hai phổi.
  • SpO₂ giảm.
  • HA cao hoặc thấp.
  • JVP nổi, phù chân.
  • B-lines trên siêu âm phổi.
  • BNP/NT-proBNP hỗ trợ.

Xử trí ban đầu:

  • Ngồi đầu cao.
  • Oxy/NIV nếu phù hợp.
  • Nitrate nếu phù phổi tăng huyết áp và không chống chỉ định.
  • Lợi tiểu IV nếu sung huyết.
  • ECG/troponin tìm ACS.
  • ICU nếu sốc hoặc suy hô hấp nặng.

Hội chứng vành cấp

Gợi ý:

  • Khó thở có thể là triệu chứng chính, nhất là người già, phụ nữ, đái tháo đường.
  • Đau ngực, vã mồ hôi, buồn nôn.
  • ECG biến đổi.
  • Troponin tăng động học.

Xử trí ban đầu:

  • ECG sớm.
  • Troponin.
  • Xử trí ACS theo phác đồ nếu nghi ngờ.
  • Không gán khó thở cho phổi quá sớm ở bệnh nhân nguy cơ tim mạch.

Rối loạn nhịp

Gợi ý:

  • Hồi hộp.
  • Mạch rất nhanh/chậm.
  • Không đều.
  • Ngất/tiền ngất.
  • Khó thở hoặc đau ngực.

Xử trí ban đầu:

  • ECG/monitor.
  • Nếu mất ổn định: sốc điện đồng bộ hoặc tạo nhịp theo loại rối loạn nhịp.
  • Tìm điện giải, ACS, suy tim, thuốc.

10.3. Nhóm chuyển hóa và huyết học

Toan chuyển hóa

Gợi ý:

  • Thở nhanh sâu kiểu Kussmaul.
  • Đái tháo đường, nhiễm trùng, suy thận, ngộ độc.
  • SpO₂ có thể bình thường.
  • Khí máu: pH thấp, HCO₃⁻ thấp.

Nguyên nhân:

  • Nhiễm toan ceton đái tháo đường.
  • Nhiễm trùng huyết/lactate tăng.
  • Suy thận.
  • Ngộ độc salicylate, methanol, ethylene glycol.

Xử trí:

  • Khí máu, lactate, đường huyết, cetone, điện giải.
  • Điều trị nguyên nhân.
  • Không nhầm với hen/COPD chỉ vì thở nhanh.

Thiếu máu nặng

Gợi ý:

  • Khó thở khi gắng sức hoặc cả lúc nghỉ.
  • Mệt, chóng mặt.
  • Da niêm nhợt.
  • Nhịp nhanh.
  • SpO₂ có thể bình thường.
  • Hb thấp.

Xử trí:

  • Tìm nguyên nhân thiếu máu/chảy máu.
  • Truyền máu khi có chỉ định.
  • Không chỉ dựa vào SpO₂ để đánh giá vận chuyển oxy.

10.4. Nhóm thần kinh cơ và thuốc

Gợi ý:

  • Yếu cơ.
  • Sụp mi, nuốt khó, nói giọng mũi.
  • Giảm ho khạc, ứ đọng đờm.
  • Thở nông.
  • PaCO₂ tăng.
  • Dùng opioid, benzodiazepine, thuốc an thần.
  • Bệnh nhược cơ, Guillain-Barré, ALS, tổn thương tủy.

Xử trí:

  • Đánh giá thông khí, khí máu.
  • Đo dung tích sống nếu có điều kiện.
  • Chuẩn bị đặt nội khí quản nếu yếu cơ tiến triển.
  • Đảo ngược thuốc nếu phù hợp.
  • Hội chẩn hồi sức/thần kinh.

10.5. Lo âu/cơn hoảng loạn

Gợi ý:

  • Thở nhanh, cảm giác nghẹt thở.
  • Tê quanh miệng, tê tay.
  • Đau ngực không điển hình.
  • Sinh hiệu tương đối ổn.
  • SpO₂ bình thường.
  • Xảy ra trong bối cảnh stress.

Lưu ý:

Chỉ chẩn đoán lo âu sau khi đã loại trừ nguyên nhân nguy hiểm phù hợp với bối cảnh. Không nên gán khó thở cấp cho tâm lý quá sớm.

Bài trướcBài sau